معرفی کتاب
ابو مسلم سردار خراسان / مؤلف دکتر غلامحسین یوسفی / شرکت سهامی کتابهای جیبی
ابو مسلم خراسانی یکی از شخصیتهای مشهور وبزرگ تاریخ ایران در دوره اسلامی است اما بهمان نسبت که نام وسر گذشت اوشهرت یافته نکته های مبهم در زندگانی وی بسیارست بخصوص که پس ازچندی درطی قرنها ابومسلم ککم بصورت قهرمانی افسانه ای درآمده وگروههای مختلف داستانهای فراوانی راجع به او پرداخته اند. رواج این داستانهای نیز بطرز شگفت انگیزی سر گذشت وی را با روایات نادرست وافسانه ها آمیخته و حقیقت واقع را از گروهی درخراسانی بودن او تردید کرده اند بلکه در ملیتش نیز سخنهاست و نظر های گوناگونی درین موضوع اظهار شده است . نام نسب و خانواده و تربیت وابتدای سرگذشت اودر تاریکی و ابهام فرورفته است وکمتر کسی از آن پرده برداشته زیرا اکثر مردان معروف جهان پیش ازآن که بزرگ ومعروف شوند، مانند دیگر مردم عادی کسی به جزئیات زند گانیشان توجهی نداشته است که همه وقایع مربوط به آنان را جای بنویسند تا بعد بکار آید وروایاتی که پس ازبلند نام شدن آنان درین باب پرداخته اند اغلب تحت تأثیر شخصیتی است که بعد پیدا کردن اند .
اما راجع به این که ابومسلم چگونه می اندیشیده ودر طرفداری ازدعوت عباسیان وکمک به استقرار خلافت عباسی چه هدفی داشته است وچه فکر های درسر می پرورانده ، عقیده های مختلف است ومقاصد حقیقی او ، چنان که باید ، کاملا روشن نیست حتی پس از آن که به این کار توفیق یافته وبه رهبری او دعوت عباسی درایران بثمر رسیده ودامنه آن به عراق کشیده شده است وبه سقوط دولت اموی پایان یافته ، بازهم وقایع حیات ابومسلم خالی از ابهام نمانده است. ازطرفی علاوه بر اختلاف اسناد و روایات ، احساسات ملی برخی از نویسنده گان ومحققان معاصر ایرانی سبب شده است که گاهی به بعضی نکته های باریک کمتر عنایات کنند . بدیهی است که افکار وطن دوستانه این گروه درخورهمه گونه احترام است ولی تحقیق درتاریخ موضوعی دیگرست ودرین کار باید بانهایت بی طرفی وبی نظری وفقط با تکیه بر اسناد معتبر سخن گفت وحقایق را هرچه باشد بیان نمود ودر باب آنچه سند ودلیلی در دست نیست ویا شک وتردید ست بصداقت اقرار کرد که : باطمینان چیزی نمی توان گفت ویا اظهار نظر ممکن نیست .
ازینرو پی بردن به سر گذشت ابومسلم وشناختن او وکوششهای او چنان که بوده است ، کاری است بسیار دشوار وپس ازتفهص ودقت فراوان هم نمی توان مطمئن بود که بحقایق دست یافته ایم اما شاید بتوان گفت: اندکی باموضوع آشنا شده ایم. برای آن که این آشنای بهتر حاصل شود پیش ازآن که گفته شود: ابومسلم که بود وچه میخواست وچه کار کرد وپایان کارش به کجارسیده لازم است نخست بعضی نکات مهم راجع به روز گار ابومسلم در نهایت اختصار بیان گردد وبعد ارآن ره اصل موضوع پرداخته شود مطالب این کتاب با چنین مقدمه ای آغاز شده است .
کتاب حاضر بخصوص برای مطالعه جوانان فراهم آمده است بنا برین درنگارش آن سعی شده که مطالب درکمال سادگی و باختصار بیان شود وکتاب ازنقل قولهای طولانی گرانبار نگردد تا در خور حوصله آنان باشد اما درعین حال برای نوشتن آن ازمطالعه کتابها ومأخذ گوناگون ، تاحد اکثر امکان خود داری نشده است در استفاده از اسناد ومنابع نیز اهتمام نویسنده دراین بوده که بشتر بر مدارک دست اول ومعتبر تکیه کند وهر یک از مأخذ را باصطلاح ارزیابی نماید . برای آن که خاطر خوانند گان محترم را ملول نکرده ونیز بی سند ودلیل سخن نگفته باشد ومأخذ کار را بجای ان که بر حسب معمول در پایین هر صفحه یاد کند در پایان کتاب به تر تیب فطلها ذکر نموده است و در حاشیه صفهات فقط به یاد آوری برخی نکات ضروری اکتفا کرده است چون بسیاری از یاد داشتهای مربوط به فصول این کتاب در ایام اقامت نگارنده در خارج ازکشور فراهم آمده ممکنست ازچاپهای مختلف یک کتاب وکاه از ترجمه برخی مأخذ نیز استفاده کرده باشد که به مختصات هریک بموقع اشاره نموده است.
نکته دیگری که نوسیده آین سطور باید ازصمیم دل اظهار کند اینست که باتقدیم این اثر تاچیز به علاقه مندان کوچکترین ادعای ندارد واگر چه در کار خود دقت کرده است که باسختی نسنجیده بقلم نیاورد ممکنست نقائصی در این کتاب دیده شود که یاد آوری شفقت آمیز اهل فضل آنها را رفع خواهد کرد.
علاوه برمورخان ونویسنده گان روزگاران قدیم ، جمعی از دانشمندان معاصر که درین کتاب ازآثارشان استفاده شده ونامشان مکرر بمیان آمده برنگارنده حقی بزرگان دارند که باید درین جا از آنان به نیکی واحترام یاد کند.
کسی که مرا به نوشتن این کتاب برانگیخت دوست آزاده ودانشمندم آقای دکتر محمد علی اسلامی ندوشن بود ، بدین سبب از ایشان متشکرم ونیز از دوست فاضل و پاک نهادم آقای حسن خدیو جم که باکمال مهربانی و بزرگواری در تصحح نمونه های متبعی وچاپ این کتار نظارت کرده اند امتنان فراوان دارم .
اگر این اثر ناچیز بتواند حتی یک تن را با گوشه ای از سرگذشت کشور ما ویکی ازمردان نامور تاریخ ایران مختصری آشنا کند نویسنده شادمان است که افتخار خدمتی نصیبش شده است .
غلام حسین یوسفی
مشهد ، شهرور ماه 1344
فهرست
فصل اول : دور نمایی از روز گار ابومسلم / فصل دوم : ابو مسلم کیست ؟/ فصل سوم : تصویری از ابومسلم / فصل چهارم : دعوت عباسی / فصل پنچم : ابومسلم در خراسان / فصل ششم : سقوط امویان در ایران / فصل هفتم : کر عراق / فصل هشتم : ابو مسلم وخلفای عباسی / فصل نهم : هدف ابومسلم چه بود ؟/ فصل دهم : خونخواهی ابومسلم / فصل یازدهم : ابو مسلم نامه ها/ یادداشتها / فهرست مأخذ / فهرست عمومی اعلام / تصحیحات /