معرفی کتاب

پیشگفتار

این رساله زندگینامه شیخ مرتضی انصاری دزفولی – اعلی الله مقامه- فقیه بزرگ و مشهور شیعه است که به سال 1214 هـ.ق. متولد شده و در سال 1281 هـ.ق. وفات یافته است. با اینکه شخصیت والای علمی و نبوغ وی در فقه و اصول، نزد دانشمندان شیعه واضح است و ابتکارات او در این دو علم معروف است و بیش از یک صد سال است که فقهای امامیه آراء او را در علم اصول عالیترین آراء و فتاوی وی را در دانش فقه اصح فتاوی می دانند، اما تاکنون کسی کتاب یا رساله ای مستقل و کامل و قابل اطمینان در زندگی این عالم زاهد ربانی، به زبان فارسی ننوشته است. برای نخستین بار در معرفی شیخ انصاری، در ابتداء یا انتهای دو کتاب او – مکاسب و فرائد – که در زمان شیخ و یا پس از وفات وی با قطع رحلی و چاپ سنگی انتشار یافتند، مطالب مختصری به عربی، در یک یا دو صفحه آورده شد. در این اواخر که کتابهای شیخ انصاری با چاپ سربی منتشر شده اند، در مقدمه بعضی از آنها مطالبی به عربی در زندگانی شیخ نگارش یافته که متأسفانه دارای اشتباه فراوانند، و اما آنچه را که دانشمند گرامی مرحوم سید محسن امین عاملی در اعیان الشیعه در زندگانی شیخ انصاری مرقوم داشته اند ناقص است. خوشبختانه مقدمه سودمندی که به تازگی به قلم فاضل ارجمند آقای عبدالله نورانی بر فرائد الاصول درباره شیخ انصاری نگارش یافته و آن کتاب با قطع رحلی و چاپ سربی منقحی به هزینه مؤسسه نشر اسلامی جامعه مدرسین قم به سال 1365 ش. منتشر گردیده است نسبتاً کامل است، اما چون مطالب و مقدمات مذکور در بالا به زبان عربی هستند، مورد استفاده فارسی زبانان قرار نمی گیرند. اما کسانی که در زندگینامه بزرگان علم و ادب کتابهای فارسی نوشته اند و در ردیف بزرگان، زندگانی شیخ انصاری را نیز به اختصار نگاشته اند نوشته های آنها پر از اشتباه است. باید اذعان کرد که نوشتن زندگینامه، برای بزرگانی که مطالب صحیح و مورد اطمینانی در احوال آنها گفته یا نوشته نشده، کاری است دشوار، زیرا داستانها و وقایعی که درباره آنها گفته یا نوشته اند، گاهی مربوط به زندگانی دیگران است و گاهی غیر قابل قبول اند، چنانکه بعضی از کشف و کرامات و داستانهای خارق العاده ای که درباره شیخ انصاری نوشته و یا گفته اند، یا باورکردنی نیستند و یا مربوط به بزرگان و فقهای دیگرند. پس بهترین روش برای کسی که می خواهد، برای نخستین بار زندگینامه درست و مطمئنی برای شخصیتهای علمی و ادبی بنویسد، آنست که مطالب و وقایعی را که اولاد و اخلاف این مردان بزرگ، درباره وی می گویند بنویسد و در درجه اول اهمّیت قرار دهد، پس از آن مطالبی را که در کتابها یا مقالات درباره آن دانشمند و ادیب نوشته شده، می بیند و یا از اشخاص مورد اطمینان می شنود، یادداشت کند، سپس نوشته ها و یادداشتها را با تاریخ تطبیق نماید و پس از نقد و بررسی آنها، زندگینامه شخصیت مورد نظر را طبق صحیح ترین مدارک بنویسد.

فهرست

مقدمه در تدوین قرآن وسنت اساس حکومت اسلامی / نگاهی گذرا به اوضاع ایران در عصر شیخ انصاری / ولادت شیخ انصاری وتحصیلات او / استاد شیخ انصاری / چگونگی تحصیل وطرز تدریس شیخ انصاری / شاگردان ممتاز ومشهور شیخ انصاری /